Czy potrzebny był paszport do Anglii w 2020 roku? Całkowita zmiana zasad podróży do Wielkiej Brytanii po Brexicie

Czy potrzebny był paszport do Anglii w 2020 roku? Całkowita zmiana zasad podróży do Wielkiej Brytanii po Brexicie

Pytanie o to, czy w 2020 roku potrzebny był paszport do Anglii, jest niezwykle istotne, zwłaszcza w kontekście dynamicznych zmian, jakie zaszły w zasadach podróży do Wielkiej Brytanii po opuszczeniu Unii Europejskiej. Rok 2020 był bowiem rokiem przełomowym – rozpoczęła się faktyczna transformacja statusu Wielkiej Brytanii, co bezpośrednio wpłynęło na wymogi wjazdowe. Krótka odpowiedź na pytanie dotyczące 2020 roku brzmi: dla obywateli Unii Europejskiej, w tym Polaków, w większości przypadków wystarczający był ważny dowód osobisty. Jednakże, jak to często bywa z przepisami po Brexicie, diabeł tkwi w szczegółach i datach. W rzeczywistości, od tego czasu Wielka Brytania wprowadziła szereg zmian, które całkowicie zrewolucjonizowały zasady wjazdu, a to, co było aktualne w 2020 roku, jest już historyczne. W tym artykule przeprowadzimy Państwa przez meandry brytyjskich przepisów imigracyjnych, wyjaśniając, jak ewoluowały wymogi paszportowe i jakie zasady obowiązują obecnie, a także co czeka nas w przyszłości.

Podróże do Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020: Era dowodu osobistego i swobody przemieszczania się

Aby w pełni zrozumieć obecne regulacje, musimy cofnąć się do czasów sprzed Brexitu. Przez wiele lat, jako obywatele Unii Europejskiej, Polacy cieszyli się pełną swobodą przemieszczania się po terytorium Wielkiej Brytanii. Zasada ta była fundamentem członkostwa w UE i strefie Schengen (choć Wielka Brytania nie była w Schengen, zasady swobody przemieszczania się osób z UE obowiązywały). Oznaczało to, że w celu turystyki, odwiedzin rodziny czy krótkich podróży służbowych, wystarczyło posiadać ważny dokument tożsamości – dowód osobisty lub paszport. Większość Polaków wybierała dowód osobisty ze względu na jego poręczność i niższe koszty wyrobienia.

W 2020 roku, mimo że Wielka Brytania formalnie opuściła Unię Europejską 31 stycznia 2020 roku, wciąż trwał tzw. okres przejściowy. Został on ustanowiony w umowie o wystąpieniu z UE i miał trwać do 31 grudnia 2020 roku. W tym czasie Wielka Brytania była traktowana, pod względem prawnym, niemalże jak państwo członkowskie UE, co oznaczało kontynuację swobody przemieszczania się. Dlatego też, przez cały 2020 rok, do podróży do Anglii i całej Wielkiej Brytanii (Szkocji, Walii, Irlandii Północnej), polski dowód osobisty był w pełni akceptowanym dokumentem. Nie było konieczności posiadania paszportu, wizy, ani żadnych specjalnych pozwoleń na krótkie pobyty.

• Zasada: Pełna swoboda przemieszczania się dla obywateli UE.
• Wymagany dokument: Ważny dowód osobisty lub paszport.
• Cel podróży: Turystyka, odwiedziny, krótkie podróże służbowe – do 6 miesięcy bez dodatkowych formalności.
• Status prawny: Wielka Brytania poza UE, ale wciąż w okresie przejściowym, stosującym przepisy unijne w zakresie swobody przemieszczania się.

Był to czas relatywnej prostoty i przewidywalności dla podróżnych, odzwierciedlający dekady integracji europejskiej. Jednakże, wraz z nadejściem 2021 roku, sytuacja miała ulec diametralnej zmianie.

Okres przejściowy i pierwsze zmiany: Od 1 stycznia 2021 – początek nowej ery

Z dniem 1 stycznia 2021 roku zakończył się okres przejściowy, a Wielka Brytania stała się dla Unii Europejskiej tzw. „państwem trzecim”. Oznaczało to fundamentalną zmianę w relacjach prawnych i migracyjnych. Zakończyła się swoboda przemieszczania się osób, co miało bezpośredni wpływ na wymogi wjazdowe. Jednakże, brytyjski rząd wprowadził pewien okres przejściowy dla dokumentów tożsamości.

Od 1 stycznia 2021 roku paszport stał się preferowanym dokumentem tożsamości dla obywateli UE, którzy planowali podróż do Wielkiej Brytanii. Niemniej jednak, aby uniknąć nagłego chaosu i pozwolić na dostosowanie się do nowych przepisów, rządy Wielkiej Brytanii i Unii Europejskiej ustaliły, że dowody osobiste wydane przez państwa członkowskie UE będą nadal akceptowane do końca dnia 30 września 2021 roku dla wjazdu na krótkie pobyty (np. turystyczne, do 6 miesięcy). Był to swoisty bufor czasowy, mający ułatwić adaptację do nowych realiów.

Co to oznaczało w praktyce?

• Jeśli planowali Państwo podróż do Wielkiej Brytanii między 1 stycznia 2021 a 30 września 2021 rokiem na krótki pobyt (np. wakacje), nadal mogli Państwo wjechać na podstawie ważnego dowodu osobistego.
• Jednakże, jeśli celem podróży był wyjazd w celach długoterminowych, np. podjęcie pracy, studiów, czy osiedlenie się, paszport stał się już wówczas niezbędny. Dowód osobisty nie był wystarczający, aby złożyć wniosek o wizę lub inny rodzaj pozwolenia na pobyt.
• Obywatele, którzy ubiegali się o status osiedleńczy (settled status) lub tymczasowy status osiedleńczy (pre-settled status) w ramach programu EU Settlement Scheme (EUSS), czyli ci, którzy mieszkali w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 roku, mogli, i nadal mogą, wjeżdżać do kraju na dowodzie osobistym. Ale o tym szerzej w kolejnej sekcji.

Ten okres był czasem dezorientacji dla wielu podróżnych. Media często donosiły o zmianach, co prowadziło do nieporozumień co do faktycznych dat. Ważne jest, aby zrozumieć, że choć dowód osobisty był akceptowany przez pierwsze dziewięć miesięcy 2021 roku, był to jedynie wyjątek od nowej reguły, która miała niebawem wejść w życie na stałe.

Obecne zasady wjazdu do Wielkiej Brytanii: Od 1 października 2021 do dziś (Czerwiec 2025)

Punktem zwrotnym, który definitywnie zmienił zasady wjazdu dla większości obywateli Unii Europejskiej, w tym Polaków, był 1 października 2021 roku. Od tego dnia, z nielicznymi, bardzo konkretnymi wyjątkami, ważny paszport stał się obowiązkowym dokumentem dla każdego obywatela UE, który chce wjechać na terytorium Wielkiej Brytanii, niezależnie od celu i długości pobytu (o ile nie jest to pobyt wymagający wizy).

To oznacza, że polski dowód osobisty nie jest już akceptowanym dokumentem do przekraczania granicy Wielkiej Brytanii dla większości podróżnych. Jest to bezpośrednia konsekwencja Brexitu i brytyjskiej decyzji o przejściu na jednolity system kontroli granicznej dla wszystkich „państw trzecich”, niebędących częścią Common Travel Area (Irlandia).

Czego potrzebujesz, aby wjechać do Wielkiej Brytanii po 1 października 2021 roku?

1. Ważny paszport: To absolutna podstawa. Twój paszport musi być ważny przez cały okres planowanego pobytu w Wielkiej Brytanii. Brytyjskie władze nie wymagają, aby paszport był ważny przez dodatkowe 3 czy 6 miesięcy po planowanej dacie wyjazdu, jak to ma miejsce w przypadku niektórych innych krajów. Niemniej jednak, zawsze zaleca się, aby dokument był ważny co najmniej przez 6 miesięcy, aby uniknąć potencjalnych problemów w przypadku nieprzewidzianego przedłużenia pobytu czy komplikacji w podróży.

2. Cel podróży: Dla krótkich pobytów (turystyka, odwiedziny, krótkie podróże służbowe, kursy językowe do 6 miesięcy), obywatele UE nie potrzebują wizy. Wystarczy sam paszport. Jednak na granicy urzędnik może zapytać o cel wizyty, adres pobytu, czy posiadają Państwo wystarczające środki finansowe na pobyt i powrót. Warto mieć przy sobie potwierdzenia rezerwacji hotelowych, biletów powrotnych czy zaproszenia od osób, które Państwo odwiedzają.

3. Wiza: Jeśli planują Państwo dłuższy pobyt (powyżej 6 miesięcy), podjęcie pracy, studiów, założenie działalności gospodarczej, czy łączenie rodzin, w większości przypadków niezbędna będzie odpowiednia wiza. Wnioski wizowe składa się online, przed podróżą, i wymagają one przedstawienia wielu dokumentów oraz spełnienia określonych kryteriów. Proces wizowy jest złożony i wymaga starannego przygotowania.

Co się dzieje, jeśli spróbujesz wjechać na dowód osobisty po 1 października 2021 roku (bez statusu osiedleńczego)?

Zostaniesz najprawdopodobniej zawrócony z granicy. Straż graniczna (Border Force) ma prawo odmówić wjazdu osobie, która nie posiada wymaganego dokumentu podróży. Może to prowadzić do bardzo nieprzyjemnych konsekwencji, takich jak utrata pieniędzy za bilety lotnicze i zakwaterowanie, długie oczekiwanie na powrotny lot, a nawet wpis do rejestru osób, którym odmówiono wjazdu, co może utrudnić przyszłe próby wjazdu do Wielkiej Brytanii.

Dlatego, planując podróż do Wielkiej Brytanii, należy bezwzględnie upewnić się, że posiadamy ważny paszport. Ta zasada jest rygorystycznie egzekwowana.

Wyjątki od reguły paszportowej: Dla kogo dowód osobisty jest nadal akceptowany?

Choć zasada paszportu jest ogólna, istnieją ważne wyjątki, które są kluczowe dla dużej grupy obywateli Unii Europejskiej, w tym Polaków, żyjących lub ubiegających się o status w Wielkiej Brytanii. Te wyjątki dotyczą głównie osób, które złożyły wniosek lub posiadają już status w ramach EU Settlement Scheme (EUSS).

Kto nadal może wjeżdżać do Wielkiej Brytanii na dowód osobisty?

1. Posiadacze statusu osiedleńczego (Settled Status) i tymczasowego statusu osiedleńczego (Pre-settled Status): Osoby, które udowodniły, że mieszkały w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 roku i złożyły wniosek o jeden z tych statusów w ramach EU Settlement Scheme, mogą nadal wjeżdżać do Wielkiej Brytanii na podstawie ważnego dowodu osobistego. Wynika to z ich nabytych praw do pobytu w Wielkiej Brytanii. Prawo to jest zapisane w brytyjskim prawie imigracyjnym.

2. Członkowie rodzin objęci EUSS: Dotyczy to również członków rodzin (np. małżonków, dzieci), którzy dołączają do osoby posiadającej status osiedleńczy lub tymczasowy status osiedleńczy, pod warunkiem, że ich wniosek w ramach EUSS został pozytywnie rozpatrzony.

3. Obywatele Irlandii: Irlandia ma unikalny status w relacjach z Wielką Brytanią ze względu na istnienie Common Travel Area (CTA). Obywatele Irlandii mogą swobodnie przemieszczać się między Irlandią a Wielką Brytanią i wjeżdżać na podstawie ważnego dowodu osobistego, bez konieczności posiadania paszportu. Dotyczy to zarówno wjazdu z Irlandii, jak i bezpośrednio z innych krajów.

Jak udowodnić swój status na granicy?

Posiadanie statusu osiedleńczego lub tymczasowego statusu osiedleńczego nie jest związane z fizyczną kartą czy dokumentem. Status jest cyfrowy i powiązany z danymi osobowymi. Aby udowodnić swój status na granicy, należy skorzystać z aplikacji mobilnej „UK Immigration: ID Check” lub strony internetowej „View and prove your immigration status” na stronie gov.uk. Funkcjonariusz Border Force weryfikuje status elektronicznie.

Praktyczna porada: Nawet jeśli mogą Państwo wjechać na dowód osobisty, posiadanie paszportu może ułatwić podróż. Niektóre linie lotnicze mogą preferować paszport, a na lotniskach poza Wielką Brytanią obsługa może być mniej zaznajomiona z niuansami brytyjskich przepisów.

Warto również pamiętać, że jeśli opuścisz Wielką Brytanię na dłuższy okres (np. ponad 5 lat dla settled status lub ponad 2 lata dla pre-settled status), możesz stracić swój status. Zawsze należy sprawdzić najnowsze wytyczne rządowe.

Przyszłość podróży do UK: Elektroniczny System Autoryzacji Podróży (ETA) od 2025 roku

Nieustannie ewoluujące przepisy imigracyjne Wielkiej Brytanii to proces, który nie zakończył się na wprowadzeniu obowiązku paszportowego. Kolejnym etapem w zaostrzaniu kontroli granicznych i usprawnianiu procesów wjazdowych jest wprowadzenie Elektronicznego Systemu Autoryzacji Podróży (ETA – Electronic Travel Authorisation). System ten jest częścią szerszej strategii rządu brytyjskiego mającej na celu cyfryzację granic i zwiększenie bezpieczeństwa.

Czym jest ETA i dla kogo?

ETA to elektroniczne pozwolenie na podróż, które będzie wymagane dla osób nieposiadających obywatelstwa brytyjskiego ani statusu imigracyjnego w Wielkiej Brytanii, a które obecnie nie potrzebują wizy na krótkie pobyty (do 6 miesięcy) – czyli m.in. dla obywateli krajów UE, w tym Polski. ETA ma działać na podobnej zasadzie jak amerykański ESTA czy kanadyjski eTA.

Celem ETA jest umożliwienie brytyjskiemu rządowi wstępnej weryfikacji podróżnych przed ich przybyciem do Wielkiej Brytanii. Dzięki temu, Home Office będzie miało więcej informacji o osobach wjeżdżających, co ma usprawnić kontrole graniczne i poprawić bezpieczeństwo.

• Kto będzie potrzebował ETA? Obywatele wszystkich krajów, które obecnie korzystają z bezwizowego wjazdu do Wielkiej Brytanii na krótkie pobyty (do 6 miesięcy), w tym obywatele Polski i innych krajów UE.
• Kto nie będzie potrzebował ETA? Obywatele brytyjscy, osoby posiadające status imigracyjny w Wielkiej Brytanii (np. settled status, wizę), oraz obywatele Irlandii (ze względu na CTA).

Kiedy ETA wejdzie w życie dla obywateli UE?

Według aktualnych informacji (stan na czerwiec 2025), system ETA jest już wdrażany dla niektórych narodowości. Rozpoczął się od obywateli Kataru w listopadzie 2023, a następnie rozszerzył się na obywateli Bahrajnu, Kuwejtu, Omanu, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Arabii Saudyjskiej i Jordanii od lutego 2024. Planowane jest, że system będzie sukcesywnie rozszerzany, a dla obywateli Unii Europejskiej, w tym Polaków, zostanie w pełni uruchomiony w 2025 roku. Dokładna data w 2025 roku nie jest jeszcze precyzyjnie określona i może zostać ogłoszona bliżej terminu.

Jak będzie wyglądał proces aplikacyjny?

Proces aplikacyjny ma być prosty i odbywać się online. Prawdopodobnie będzie wymagał podania danych osobowych, danych paszportowych, odpowiedzi na pytania dotyczące przeszłości kryminalnej lub imigracyjnej, a także uiszczenia opłaty. Po złożeniu wniosku i jego zatwierdzeniu, ETA zostanie elektronicznie powiązane z paszportem podróżnego. Ważność ETA ma wynosić 2 lata i pozwalać na wielokrotne wjazdy w tym okresie, o ile cel podróży nie wymaga wizy.

Koszty ETA: Na podstawie informacji o narodowościach, dla których ETA już działa, opłata wynosi 10 funtów. Jest to jednorazowa opłata za autoryzację, a nie opłata za każdą podróż.

Wpływ na podróżnych: Konieczność uzyskania ETA oznacza, że podróże do Wielkiej Brytanii będą wymagały nieco więcej planowania z wyprzedzeniem. Nie będzie można po prostu spakować walizki i polecieć – trzeba będzie złożyć wniosek o ETA i poczekać na jego zatwierdzenie. Szacuje się, że większość wniosków będzie rozpatrywana w ciągu kilku dni, ale zawsze zaleca się złożenie wniosku z odpowiednim wyprzedzeniem.

Reasumując, od 2025 roku, oprócz ważnego paszportu, większość obywateli UE będzie musiała uzyskać również elektroniczne zezwolenie na podróż ETA, co jest kolejnym krokiem w transformacji brytyjskiej polityki imigracyjnej po Brexicie.

Praktyczne porady i wskazówki przed podróżą do Wielkiej Brytanii

Podróż do Wielkiej Brytanii, zwłaszcza po wszystkich zmianach, wymaga starannego przygotowania. Aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek na granicy lub w trakcie pobytu, warto wziąć pod uwagę kilka kluczowych aspektów:

• 1. Sprawdź ważność paszportu: To fundamentalna zasada. Upewnij się, że Twój paszport jest ważny przez cały okres planowanego pobytu. Choć brytyjskie przepisy nie wymagają dodatkowych miesięcy ważności po dacie wyjazdu, z praktycznego punktu widzenia zawsze lepiej, jeśli paszport jest ważny co najmniej 6 miesięcy od daty planowanego powrotu. Daje to margines bezpieczeństwa w przypadku nieprzewidzianych sytuacji (np. konieczność przedłużenia pobytu z powodu choroby).

• 2. Uzyskaj ETA (od 2025 roku): Jeśli podróżujesz w 2025 roku lub później, sprawdź, czy system ETA jest już aktywny dla obywateli Polski. Jeśli tak, koniecznie złóż wniosek online z wyprzedzeniem i poczekaj na zatwierdzenie, zanim zarezerwujesz loty i zakwaterowanie. Zezwolenie ETA jest wymagane do wejścia na pokład samolotu lub promu.

• 3. Ubezpieczenie podróżne: Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) nadal jest ważna w Wielkiej Brytanii, ale jej zakres jest ograniczony do nagłych przypadków i niezbędnych świadczeń medycznych. Pokrywa ona jedynie opiekę medyczną w placówkach publicznych na zasadach obowiązujących obywateli brytyjskich. Zdecydowanie rekomenduje się wykupienie dodatkowego, prywatnego ubezpieczenia podróżnego, które pokryje koszty leczenia w szerszym zakresie (np. transport medyczny, leczenie stomatologiczne, leki, czy też koszty rezygnacji z podróży). Pamiętaj, że koszty leczenia w Wielkiej Brytanii mogą być bardzo wysokie.

• 4. Waluta i płatności: Of